Jaka jest sytuacja w automatyzacji procesów gotówkowych w sektorze retail?

Ukazały się bardzo interesujące raporty przestawiające obecną sytuację gotówki głównie w europejskim sektorze retail. Badanie przeprowadzone przez firmę RBR obrazują obecną pozycję gotówki i stanu automatyzacji jej obsługi w sektorze detalicznym. Wnioski płynące z tego raportu potwierdzają też wyniki opracowania przygotowanego przez firmę PayComplete we współpracy z firmą Sapio Research. Ciekawe są też wyniki ostatniego badania tej firmy dotyczącego rynku konsumenckiego w zakresie płatności, zwłaszcza wśród młodego pokolenia klientów. Czy gotówka jest nadal ważna w sklepach, sieciach handlowych czy restauracjach?

Badanie Retail Cash Automation

Wyniki badania Retail Cash Automation 2023 firmy RBR, pokazują jak szybko na świecie postępuje automatyzacja procesów obsługi gotówki. Dzieje się tak pomimo zwiększającego się wykorzystania płatności elektronicznych. Głównym motorem takiej sytuacji są rosnące koszty pracy w handlu detalicznym na całym świecie, szczególnie w Europie, ale też w niektórych częściach Azji i Pacyfiku oraz Ameryki Północnej. Inną przyczyną rosnącego poziomu automatyzacji są względy bezpieczeństwa. Na przykład, obawy związane z przestępczością w niektórych krajach skłoniły sprzedawców detalicznych do wdrożenia inteligentnych sejfów, które zwiększyły bezpieczeństwo przechowywania gotówki.

Badanie RBR, które objęło 26 krajów z całego świata, wykazało również coraz powszechniejsze wykorzystanie urządzeń do automatyzacji obsługi gotówki w punktach sprzedaży (POS). Instalacje poza Japonią, gdzie od dawna sytuacja jest ustabilizowana, między 2019 a 2022 rokiem wzrosły aż o 58%!!! Placówki, takie jak piekarnie czy sklepy mięsne, coraz częściej wdrażają te rozwiązania, umożliwiając klientom samodzielne wpłacanie gotówki. Dzięki temu też eliminują potrzebę dotykania pieniędzy przez personel. To zapewnia większą higienę w kontakcie z żywnością.

Duży wzrost liczby firm stosujących rozwiązania recyklingowe w POS, miał miejsce m.in. w krajach Europy Południowej, takich jak Grecja, Włochy i Hiszpania. Także wiele sieci supermarketów na całym kontynencie wprowadziło takie urządzenia.

Czeka nas intensywny rozwój automatyzacji na świecie

RBR prognozuje, że na świecie w latach 2022-2027 liczba urządzeń automatyzujących back-office u sprzedawców detalicznych wzrośnie o ponad 60%. Rynek gotówkowych urządzeń POS będzie rósł jeszcze szybciej. Braki w dostępie do pracowników, będą motorem automatyzacji gotówki, ponieważ zmniejsza ona potrzebę wykonywania ręcznych zadań związanych z jej obsługą. W niektórych krajach sprzedawcy detaliczni stosują kasy samoobsługowe z modułami gotówkowymi jako alternatywny sposób łagodzenia skutków braku pracowników.

Raport PayComplete

Wnioski płynące z raportu RBR w dużej części potwierdza w swoim opracowaniu firma PayComplete (dawniej Scan Coin/Suzo Happ). Firma ta, to jeden z światowych liderów wśród dostawców rozwiązań łączących sprzęt z oprogramowaniem, które ujednolicają zarządzanie gotówką z innymi metodami płatności i systemami. Samo badanie przeprowadziła firma Sapio Research.

W badaniu wzięło udział łącznie 490 decydentów z organizacji zajmujących się przetwarzaniem i zarządzaniem gotówką. W trakcie badania przeprowadzono wywiady z co najmniej 100 pracownikami za pomocą ankiety internetowej. Najwięcej firm reprezentowało sklepy detaliczne (67%), hotele i restauracje (27%) oraz sektor turystyczny (6%). Firmy, które wzięły udział w badaniu są zlokalizowane w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Włoszech, Hiszpanii i Francji.  

Gotówka wciąż będzie ważna

Kluczowe wnioski płynące z raportu są dość zaskakujące. Aż 57% organizacji nie przewiduje, że kiedykolwiek ich organizacje staną się całkowicie bezgotówkowymi. Jest to czytelny sygnał tego, że gotówka jest mocno zakorzeniona w świadomości osób zajmujących się na co dzień jej obsługą i znających specyfikę i trendy w takich procesach. To też informacja wskazująca na to, że mimo intensywnego rozwoju bezgotówkowych form płatności, gotówka nadal będzie niezastąpiona w wielu zastosowaniach.

Automatyzacja obsługi gotówki to racjonalne działanie

Ważną informacją jest też to, że 34% respondentów stwierdziło iż największym dla nich wyzwaniem są rozbieżności w procesie przetwarzanie gotówki, kiedy jej obsługa jest na niskim poziomie automatyzacji. Potwierdza to, że ręczna obsługa gotówki generuje błędy i ryzyko fraudów, które wpływają następnie na zwiększanie pracochłonności oraz na wzrost strat i kosztów całego procesu.

Jednocześnie dane z raportu wskazują na wciąż duże potencjalne zapotrzebowanie na automatyzację procesów obsługi gotówki. Aż 41% respondentów badania przyznało, że w ich firmie obsługa gotówki odbywa się całkowicie manualnie. Spośród badanych krajów, najwięcej firm stosujących obsługę ręczną jest zlokalizowanych we Francji, gdzie prawie dwie trzecie respondentów (62%) deklaruje, że proces obsługi gotówki realizowany jest w całości ręcznie.

Gotówka wciąż ważna także dla młodych konsumentów

Powyższe wnioski dotyczące popularności gotówki, potwierdza też najnowszy raport firmy PayComplete „Why Won’t Cash Just Die???”. Badanie przeprowadzono wśród konsumentów kilku krajów Europy Zachodniej (Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Hiszpania) i Stanów Zjednoczonych. Zgodnie z tym badaniem, gotówka jest najbardziej preferowaną formą płatności wśród osób w wieku 18-24 lat. Aż 29% osób w tej grupie preferuje płacenie gotówką przed kartą debetową. W innych grupach wiekowych gotówka jest drugą preferowaną metodą płatności, a dla osób w wieku 25-34 lat jest nawet na równi popularna z kartami debetowymi (po 19%). Raport pokazuje też, że aż 47% konsumentów rezygnuje z zakupów w sklepach, kiedy nie mogą zapłacić fizycznym pieniądzem. Dodatkowo połowa z nich uważa, że ​​organizacje nieakceptujące gotówki stawiają na pierwszym miejscu zyski, a nie satysfakcję klientów.

Z powyższych danych można wyciągnąć wniosek, że gotówką posługują się nie tylko konsumenci starsi, ale też młodzi, nawet z Generacji Z. Młodzi klienci sklepów nadal chcą płacić gotówką, co oznacza, że automatyzacja jej obsługi jest uzasadniona, także w dłuższej perspektywie czasu.

A jaka sytuacja jest w Polsce?

W Polsce sytuacja wygląda niestety inaczej niż w innych krajach. Automatyzacja obsługi gotówki w sektorze retail przebiega zdecydowanie wolniej. Do tej pory zainstalowano jedynie ponad 1 000 urządzeń, głównie są to małe wpłatomaty banknotów. Dobrym prognostykiem na przyszłość jest rosnąca w ostatnim czasie liczba instalacji recyklerów back-office. Zdecydowanie gorzej wygląda automatyzacja w strefie front-office. Prawie wszystkie udostępnione klientom kasy samoobsługowe realizują tylko operacje bezgotówkowe.  

Ważnym dla rozwoju usługi samoobsługowych transakcji bezgotówkowych jest przykład restauracji McDonald’s. Sieć gastronomiczna jako pierwsza firma w Polsce doposaża kioski samoobsługowe w moduły recyklingu banknotów i bilonu. Gotówkomaty umożliwiają płatność gotówką za zamówienia składane w kioskach samoobsługowych w coraz większej liczbie restauracji tej sieci.

Czy sklepy lub restauracje mogą zyskać na wprowadzeniu takiej automatyzacji? Ile konkretnie można zaoszczędzić, automatyzując za pomocą wpłatomatów i recyklerów procesy gotówkowe w sklepach?
Z naszych wyliczeń wynika, że w przypadku jednego sklepu może to być kilka a nawet kilkanaście tysięcy złotych miesięcznie. I wbrew pozorom nie wymaga to ponoszenia dużych kosztów, a zwrot z inwestycji może być nawet natychmiastowy. Niebagatelna jest również kwestia osiągania korzyści ekologicznych.

Podsumowując

Koszt przetwarzania gotówki systematycznie rośnie i należy się niestety spodziewać się, że proces ten dalej będzie postępował. Co prawda powoli maleje też liczba transakcji gotówkowych, ale jasne jest, że jeszcze bardzo długo wiele osób będzie chciało się tą formą płatności posługiwać. Najnowsze badania pokazują, że w ostatnim okresie zwiększyła się liczba osób preferujących korzystanie z gotówki, również wśród klientów z młodszych grup wiekowych. Z sieci handlowych płyną informacje, że od wielu miesięcy ilość gotówki w ich sklepach wcale nie maleje.

Konieczność optymalizacji procesów gotówkowych w sklepach wydaje się więc raczej nieuchronna, również w Polsce. O ile w małych placówkach najlepiej sprawdzą się wpłatomaty (tzw. smart safes), o tyle średnie i duże sklepy to miejsce gdzie sprawdzą się recyklery banknotów i bilonu.

Przytoczone w niniejszym artykule wyniki badań zdają się wskazywać, że prędzej czy później właściciele sklepów lub innych punktów handlowych staną przed podjęciem decyzji o optymalizacji procesów obsługi gotówki i wdrożeniu odpowiednich urządzeń. I w przeważającej liczbie przypadków będą to zapewne decyzje o rozpoczęciu inwestycji.

Maj 2025